Klub Fides et Ratio   im. Jana Pawła II Wielkiego

 

                                                      "Bracia i siostry nie lękajcie się chcieć świętości ! Nie lękajcie się być świętymi !
                                                      Uczyńcie kończący się wiek
i nowe tysiąclecie erą ludzi świętych !" 
  -   Jan Paweł II
                                                                                                                                                                                                                 Stary Sącz 16-06-1999


Romantyzm


  roku 1789 we Francji doszło do wybuchu rewolucji francuskiej. Niedługo później, bo już na początku XIX wieku, Europą wstrząsnęły liczne wojny prowadzone przez Napoleona Bonapartego. Tym dramatycznym wydarzeniom politycznym i społecznym towarzyszyły nagłe przemiany w sztuce - był to czas przełomu odchodzącej epoki klasycyzmu i nadchodzącego romantyzmu.
W muzyce do epoki romantyzmu najczęściej zalicza się cały XIX wiek. Najważniejszymi cechami charakterystycznymi dla muzyki tego okresu są łączenie jej z literaturą i sztuką, ostre modyfikowanie form wykształconych w poprzednich epokach, nawiązywanie do baśni, podań ludowych, odwoływanie się do natury lub konkretnych emocji targających człowiekiem. Wśród dzieł inspirowanych literaturą, najwięcej odwoływało się do utworów takich twórców jak Dante, Szekspir i Goethe.

 


Pierwszym z najważniejszych kompozytorów okresu romantyzmu jest, żyjący w latach 1797-1828, Franciszek Schubert. Był synem dyrektora szkoły, nie pochodził więc z rodziny muzycznej, jednak mimo to posiadał ogromny talent w tej dziedzinie. Uczył się gry na organach, skrzypcach i kompozycji. Miał też piękny głos i przez pewien czas był zatrudniony jako śpiewak w kapeli cesarskiej w Wiedniu. Po zakończeniu edukacji muzycznej przez kilka lat pracował jako nauczyciel muzyki, a jego uczennicami były m. in. córki księcia Esterházego. Większość swojego życia spędził w Wiedniu, gdzie od roku 1816 organizował tzw. "szubertiady" - muzyczno poetyckie wieczorki, na których spotykał się wraz z przyjaciółmi i gdzie każdy mógł zaprezentować własną twórczość.
Tworzył przede wszystkim pieśni, symfonie i kwartety smyczkowe. Większość z jego pieśni pisanych jest z akompaniamentem fortepianu. Schubert miał niesamowity zmysł muzyczny, dzięki któremu potrafił budować ten akompaniament w taki sposób, że wywoływał on na słuchaczach niesamowity nastrój idealnie odpowiadający tekstowi pieśni. Najlepszym na to przykładem jest chyba pieśń "Erlkönig", w której w akompaniamencie fortepianu słyszymy nieustanny, pełen niepokoju, tętent konia. W pieśni "Pstrąg" akompaniament fortepianu wywołuje natomiast w słuchaczach nastrój pogodny, pełen beztroski naśladując dźwięki wesołej zabawy. Jednak akompaniament nie jest jedynym czynnikiem mającym wpływ na tak różnorodną twórczość pieśniarską Schuberta. Wykorzystywał on bowiem przeróżne formy - zwrotkowe, wariacyjne, a także balladowe. W wielu jego pieśniach można dopatrzyć się inspiracji muzyką ludową. Teksty do swoich pieśni czerpał Schubert przede wszystkim z poezji Johanna Wolfganga Goethego, Fryderyka Schillera i Heinricha Heinego. Zdobyczą Schuberta jest także stworzenie nowej formy muzycznej - cyklu pieśni. To właśnie on jako pierwszy łączył swoje utwory nadając im wspólny tytuł. Przykładem na to mogą być takie cykle pieśni jak "Piękna młynarka" oraz "Łabędzi śpiew".
Z utworów symfonicznych do najważniejszych należą przede wszystkim dwie symfonie - VII, C-dur, zwana "Wielką" oraz VIII, h-moll, zwana "Niedokończoną". Pisał także inne utwory orkiestrowe, jak uwertury, tańce, koncerty. Do najważniejszych utworów muzyki kameralnej można zaliczyć słynny kwartet smyczkowy "Śmierć i dziewczyna" oraz kwintet fortepianowy "Pstrąg" o nietypowym składzie instrumentalnym (brak drugich skrzypiec, obecność kontrabasu). Schubert pisał również utwory fortepianowe - 17 sonat, słynne "Momments musicaux", impromptus. Do najbardziej znanych utworów religijnych Schuberta należą dwa "Stabat Mater", Msza F-dur i "Deutsche Trauermesse".
Schubert próbował również swoich sił na gruncie opery. Tu powstały takie utwory jak "Alfonso und Estrella" oraz "Fierabras".
W okresie romantyzmu bujnie zaczęło rozwijać się wirtuozostwo instrumentalne. Do najwybitniejszych pianistów-wirtuozów, a równocześnie pierwszych, którzy wprowadzali nowe, tak skomplikowane rozwiązania techniczne do swoich utworów, byli Fryderyk Chopin oraz Franciszek Liszt. Urodzili się niemal w tym samym czasie, jednak reprezentowali bardzo różne osobowości artystyczne.


Fryderyk Chopin urodził się w 1810 roku w Żelazowej Woli. W Warszawie otrzymał bardzo solidne wykształcenie muzyczne u Wojciecha Żywnego, a potem u Józefa Elsnera. Zaraz po studiach odbył wiele podróży koncertowych po całej Europie, by w roku 1830 na stałe zamieszkać w Paryżu. To właśnie tam udało mu się zdobyć największą sławę.
Jego muzyka jest bardzo zróżnicowana. Tworzył niemal wyłącznie utwory fortepianowe, jednak możemy w nich odnaleźć zarówno kompozycje pełne gwałtownych uczuć, dynamiczne, wręcz dramatyczne, jak i spokojne, rzewne, melancholijne. We wszystkich niemal utworach nawiązywał on w jakimś stopniu do folkloru polskiego, a większość kompozycji pisanych na emigracji wyraża jego tęsknotę za ojczyzną, którą musiał opuścić. Wielką zdobyczą Chopina było zarówno wykorzystanie nowych rozwiązań harmonicznych i technicznych, jak i wytworzenie własnego, niepowtarzalnego, rozpoznawalnego od pierwszych dźwięków, stylu muzycznego.
Po śmierci kompozytora w Paryżu w roku 1849, jego serce zostało przywiezione z powrotem do Polski.
Franciszek Liszt, w przeciwieństwie do Chopina, żył długo. Urodził się na Węgrzech w roku 1811, a zmarł w 1886. Miał bardzo silny charakter, który pozwalał mu na pokonywanie wszelkich przeciwności losu. Już od wczesnej młodości przyzwyczajony był do dawania koncertów i czuł się wspaniale jako gwiazda. Mając 12 lat podbił swoim talentem Paryż, który oszalał na punkcie młodego geniusza. Potem podróżował po całej Europie budząc zachwyt we wszystkich salach koncertowych. Grywał też u króla Francji, gdzie był obskakiwany przez piękne kobiety, które nieraz mdlały na sam widok kompozytora. Doszło do tego, że podobiznę Liszta można było kupić niemal w każdym sklepie. Na niektórych ilustracjach z tamtego okresu zobaczyć można Liszta przy fortepianie, który ugina się pod ciężarem jego ogromnego talentu.
Chopin i Liszt byli niewątpliwie pierwszymi kompozytorami, którzy potrafili w pełni wykorzystać wszystkie możliwości fortepianu. Swobodnie stosowali oba pedały, dzięki czemu zwiększali jego głośność i uzyskiwali efekty brzmieniowe, które nie były dotąd znane. To Chopin jako pierwszy zmienił ustawienie fortepianu na scenie - od tej pory stał on bokiem do publiczności, co powodowało, że jego dźwięk był dużo lepiej słyszalny przy podniesionej pokrywie niż dotychczas.
Kolejnym wybitnym wirtuozem, tym razem skrzypiec, a zarówno jedną z najbarwniejszych osobowości muzycznych w okresie romantyzmu, był Niccolo Paganini. Dysponował on tak perfekcyjną techniką gry, że krążyły plotki o jego pakcie z szatanem. Sam kompozytor nigdy tym plotkom nie zaprzeczał - lubił wytwarzać wokół siebie atmosferę tajemniczości i niesamowitości. Podczas koncertów niemal hipnotyzował słuchaczy swoimi wirtuozowskimi wyczynami. Jego grę cechowało niesamowite tempo oraz mistrzowskie opanowanie instrumentu - znana jest anegdota, że gdy podczas jednego z koncertów struny w jego skrzypcach po kolei pękały, on nie przerwał gry, ale dokończył utwór na ostatniej strunie. Paganini niesamowicie rozwinął technikę gry na skrzypcach - bardzo chętnie i często stosował dwudźwięki i akordy, które dotąd pojawiały się sporadycznie, wykorzystywał niezwykle dużo szybkich pochodów figuracyjnych, a także flażolety, naprzemienną grę pizzicato i arco, a nawet przestrajanie instrumentu w trakcie gry. Wszystkie te efekty znalazły zastosowanie w kompozycjach Paganiniego, które były właściwie wyłącznym repertuarem wirtuoza. Do najsłynniejszych jego utworów należą "24 Kaprysy" na skrzypce solo, które później stały się przedmiotem licznych transkrypcji oraz jego sześć koncertów skrzypcowych. Niektóre utwory Paganiniego zostały później opracowane wariacyjnie przez takich kompozytorów jak Johann Brahms, Sergiej Rachmaninow i Witold Lutosławski.
Jednak muzyka romantyzmu to nie tylko muzyka wirtuozowska, pisana i wykonywana dla popisu. W XIX wieku tworzyli bowiem również kompozytorzy, którzy ducha nowej epoki wlewali w dawne, klasyczne formy, zachowując klasyczny styl i techniki. Do takich twórców należał kolejny wybitny kompozytor, Feliks Mendelssohn-Bartholdy. Żył on w latach 1809-1847. Studiował kompozycję oraz teorię muzyki w Singakademie w Berlinie u Carla Friedricha Zeltera. W roku 1821 odbył podróż do Weimaru, gdzie poznał Johanna Wolfganga Goethego, z którym później przez wiele lat był zaprzyjaźniony. To bardzo wpłynęło na jego kształtującą się osobowość artystyczną. Już mając lat 17 stworzył pierwsze poważne dzieło - słynną Uwerturę do "Snu nocy letniej" Szekspira, która od razu okrzyknięta została orkiestrowym arcydziełem. Rzeczywiście, Mendelssohn w genialny sposób uchwycił i przedstawił tam atmosferę panującą w dramacie. Mendelssohn jest uważany również za twórcę miniatury fortepianowej. To on stworzył pierwszy taki cykl zatytułowany "Pieśni bez słów".
Omawiana przeze mnie epoka pozostawiła trwały ślad w całej historii muzyki, a twórczość pochodząca z tego okresu stanowi dzisiaj kanon muzyki, który wykonywany jest w salach koncertowych na całym świecie.




 

Pn Wt Sr Cz Pt Sb N
1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 31